یک خونواده‌ی فرضی رو درنظر بگیرید. درنظر بگیرید که مرد خونواده دستِ بزن داره و هر از گاهی، زن و بچه‌ی خودش رو مورد ضرب و شتم قرار میده.

تا جاییکه من خبر دارم، اهالی خونه خیلی محتاطانه سعی میکنن مراعات آقا‌شون رو بکنن؛ مواقعی که خسته‌اس خیلی دور و برش نپلکن؛ زیاد سوال پیچش نکنن؛ اگه خرجیِ خونه کم داد به همون کم قانع باشن و … ؛ همین که سایه‌ی یه مرد بالا سرشونه، واسشون کافیه. معتقدند که نباید به خاطر این مسایل پیش پا افتاده، جایگاه خانواده رو متزلزل کرد.

قضیه زمانی جالب‌تر می‌شه که بدونید اون پدر فرضی، بیرون از خونه همه کاری می‌کنه جز کارکردن! از … بگیرید تا …! نگرانی هم از بابت خرج و مخارجِ خودش نداره؛یه پول گنده‌ای بهش ارث رسیده که تمومی نداره. یه کمی از همون پول رو هم آخر هر ماه میده زن و بچه‌اش.

براتون سوال پیش نیومده که زن و بچه‌ی این آقا دربرابر ایشون چکار میکنند؟‌ به پلیس زنگ میزنن؟‌ به دادگاه شکایت میکنن؟ خودشون تلافی میکنن؟ پیش در و همسایه گله و شکایت میکنن؟

راستش پلیس و دادگاه که نه؛ ولی یک بار که زنِ بیچاره سفره‌ی دلش رو واسه همسایه‌ای باز کرده بود و در و همسایه خبردار شده بودند که این آقا توی خونه دستِ بزن داره، زن و بچه‌اش چند هفته‌ای از خونه بیرون نیومده بودن. بعد از چند هفته، هنوز هم بوضوح جای کبودی رو میشد توی صورتشون دید.

اما، اشتباه نکنید: اهالی خونواده از ترس نبود که به پلیس و دادگاه شکایت نمیکردن. نفسِ “خانواده”، اونقدر بین اهالی خونواده باارزش بود که به هیچ‌قیمت حاضر نبودند خونوادشون از هم بپاشه…

….

راستش من تا اینجای قصه‌ رو بیشتر نمی‌دونم. اگر عمرم قد داد و چیز جدیدی اتفاق افتاد، براتون تعریف میکنم.

فقط اینو بدونید که سرنوشت این خونواده ذهن خیلی‌ها رو مشغول خودش کرده، و البته گویا از دست هیچ‌کس هم کاری برنمیاد. همه به تماشا مشغولند.

 یکی از تفاوت‌های جالبِ نرم‌افزار با شغلی مثل معمار ساختمان اینه که معمار فقط می‌تونه نقشه‌های ساختمان رو بزنه زیر بغلش و اون‌ها رو با خودش ببره، اما برنامه‌نویس نه تنها نقشه‌ها رو، بلکه خود ساختمان رو هم براحتی می‌تونه بزنه زیر بغلش (بخونید بریزه توی فلش‌مموری) و تشریف ببره خونش!

قضیه زمانی جالب‌تر می‌شه که بشه اون ساختمان رو به تعداد کافی تکثیر کرد و فرستاد توی بازار. بگذریم که این وسط مشتری‌های دارای دستگاه تکثیر هم برای خودشون دردسر جداگانه‌ای هستند.

ناگفته پیداست که این مساله یکی از دغدغه‌های شرکت‌های نرم‌افزاری توی ایران بوده و هست. درکنار دغدغه‌هایی مثل کپی‌رایت،‌ نرم‌افزار توی ایران فقط این تقابلِ بین خودی‌ها رو کم داشته؛ تقابلی که هر بار وقوعش می‌تونه صدمات جبران‌ناپذیری به بدنه‌ی نرم‌افزارِ ایران بزنه.

 
رویه اینطور بوده و هست که شرکت‌ها عموماً زمانِ بستن قرارداد، افراد رو ملزم به امضای یه تعهدنامه می‌کنن؛ و گاهی ممکنه که از اون فرد سفته هم بعنوان ضمانت اجرای تعهدنامه بگیرن (که البته این کمتر پیش میاد). اگر بحث سفته رو کنار بذاریم،‌ موضوع تاحدود زیادی خنده‌دار می‌شه و اون تعهدنامه هم در حد یک کاغذِ بی‌مصرف تنزل پیدا می‌کنه.

اما چاره چیست؟ در نبود یک چارچوب قانونیِ محکم و منسجم، چه راهکاری جز اطمینان کردن وجود داره؟‌ بنظرتون آیا در این‌طور موارد هنوز هم می‌شه به طناب پوسیده‌ی اخلاقیات چنگ زد؟ اگر نه، پس چه باید کرد؟

این اشتراک‌گذاری توی گوگل ریدر از اولش هم برای من مصیبت بود. هروقت که دستم میرفت به سمت دکمه‌ی share، یادم میومد که نصف بعلاوه نصفه‌ای از اون یکی نصفِ همسایگانِ گوگل‌ریدریِ من نرم‌افزاری نیستند و ممکنه با تشریکِ (*) این لینک وقتشون رو هدر داده باشم.

تیم توسعه‌ی گوگل ریدر هم که ماشاالله همه تنبل! 2 سال طول میکشه تا یه چیزِ جدید رو بهش اضافه کنن! در حال حاضر همه کاربرانش متفق‌القول هستند که گوگل ریدر (حداقل) 2 تا چیز اساسی رو کم داره:

1- امکانِ تشریک برای یک یا چند فردِ خاص.

2- حذف آیتم‌هایی که بیش از چندبار تشریک شده‌اند (نبودن این ویژگی واقعاً فاجعه است! هیچ میدونید تا حالا چندبار شده که یک مطلب رو تا نصفه بخونم و تازه یادم بیاد که اینو قبلاً یه جایی دیدم؟!)

من هم مجبور شدم یه تگِ جدید توی گوگل ریدر درست کنم و مطالب نرم‌افزاری-برنامه‌نویسی رو بصورت دستی تگ بزنم و نهایتاً اون تگ رو عمومی کنم.

این هم لینکش: مرتبط با برنامه‌نویسی و نرم‌افزار

سوال اساسی: چرا وبلاگستانِ فارسی زبان اینقدر گوگل ریدر رو دوست داره؟

——–

* از نوشتن share بصورت شیر خوشم نمیاد، از طرف دیگه معادل به اشتراک گذاری هم یه جورایی طولانیه؛ حتی اگه تشریک اینجا معادلِ مناسبی نباشه، باز هم از هیچ‌چی بهتره.

در ادامه‌ی این پست [کمی دربابِ متن‌باز و نرم‌افزار آزاد]، بحث مفیدی با یکی از دوستان خوبم پاسپارتو راجع به ابهامات اون مطلب داشتیم که بد نیست بعضی از مطالب مطرح شده رو اینجا هم بیارم.

1- گوگل: ارتباط دادن گوگل به دنیای متن‌باز و سپس نتیجه‌گیری از اون، ممکنه توام با اشتباه باشه. جنسِ خدمات گوگل چیزی نیست که توی لیسانسهای متن‌باز پیش‌بینی شده باشه. اصولاً این نکته راجع به تمامی سرویس‌های وب صادقه. متن‌باز از اساس برای مفهومی به اسم نرم‌افزار تعریف شده و مفاهیمی مثل سرویس‌های وب رو شامل نمیشه. اصلاً یه سوال جالب: مفهوم نرم‌افزارِ آزاد و متن‌باز رو داخل چه حوزه‌های دیگه‌ای هم میشه وارد کرد؟!

قبلاً دیدیم که ویکیپدیا تونسته روحِ حاکم بر متن‌باز و نرم‌افزارِآزاد رو وارد دنیای دایره‌المعارف (و بطور کلی تولیدِ اطلاعات) بکنه؛ روند کار هم تاحدودی شبیه به متن‌بازه: هرجا که احساس کردید اشتباهی وجود داره و یا شما میتونید بهبودی ایجاد کنید، منبع (دراینجا، اطلاعات) رو اصلاح می‌کنید و دردسترس بقیه قرار می‌دید.

برگردیم به مساله‌ی بغرنج گوگل. همینجا هم اشاره‌ای کرده بودم که شرکتی مثل گوگل داره بشدت از پروژه‌های متن‌باز حمایت میکنه (یه سرچ توی گوگل می‌تونه اینو ثابت کنه!). از طرف دیگه، دیدیم که راجع به سرویس‌های وبی‌اش هم نمیتونیم حرفی بزنیم (چون متن‌باز اصلاً اینجا به‌میان نمیاد). ولی نگاهی بیندازید به محصولاتِ  دسکتاپِ گوگل. کدومشون متن‌باز هستند؟ (من که سرچ کردم و  اینجا رو پیدا کردم، ولی گویا هیچ‌کدوم از برنامه‌های دسکتاپش متن‌باز نیستند).

حرفی که توی مطلب پیش قصد داشتم بگم این بود که اگر طرفدار نرم‌افزار آزاد (و متن‌باز) هستیم، باید حواسمون به امثال گوگل باشه. من حس میکنم گوگل خودش رو پشت متن‌باز قایم میکنه و واقعاً به روحِ حاکم بر اون وفادار نیست، چه برسه به نرم‌افزارِ آزاد!

(برداشت اشتباه نکنید، گوگل بد نیست، اما شروره!)

2- تفاوت متن‌باز و نرم‌افزار آزاد: وقتی که خود استالمن به این خوبی راجع به قضیه توضیح داده، چرا من حرفی بزنم؟! بحث بر سر اینه که لیسانس‌های متن‌باز تا چه حدی می‌تونن 4 اصلِ اساسیِ نرم‌افزارِ آزاد رو پوشش بدن؟ استالمن میگه «تا حدود زیادی». ولی نکته‌ی اصلی اینه که هرچقدر آرمان‌هاتون از واقعیت‌های دنیای فعلی فاصله‌ی زیادی داشته باشه، به همون اندازه مدون کردن اون به شکل قوانینِ امروزی سخت‌تره.

3- متن‌باز چیه؟‌ نرم‌افزار آزاد؟‌!!

شرمنده،‌ پس تا الان داشتید راجع به چی می‌خوندید؟‌ اگر مطمئن نیستید که این‌دو رو بخوبی میشناسید یا نه،‌ اول از همه از سایت رسمی gnu کمک بگیرید.(لزومی داره که ویکیپدیا رو هم یادآوری کنم؟) هرجا هم که به مشکلی برخوردید، یه نفر توی وردپرس هست که تخصصش همینه: جنابِ امین سایبرتاکس!

این نوشته را بدون هیچ تعصبی در رد یا قبول متن‌باز بخوانید.

سناریوی اول: سان میکروسیستمز (Sun) یکی از غول‌های دنیای نرم‌افزاره (غولی حتی به بزرگی مایکروسافت). بعلاوه سان از حامیان اصلی متن‌باز بشمار میاد و مهم‌ترین پلتفرمِ نرم‌افزاریِ خودش (جاوا) رو تحت لیسانس‌های متن‌باز منتشر می‌کنه. سان توی دانلودِ بسته‌های نرم‌افزاری‌اش خیلی سفت و سخت عمل می‌کنه و همانند IBM پیش از دانلود چک می‌کنه که آیا شما جزو کشورهایی مثل ایران هستید یا خیر و ممکنه اجازه‌ی دانلود به شما نده.

حالا این رو داشته باشید تا بهتون از MySQL بگم که یه پایگاه داده‌ی متن‌بازه و مقبولیت زیادی بین لینوکسی‌ها (و حتی ویندوزی‌های متن‌بازپسند) داره. شرکت MySQL تونست طی چند سال خودش رو به پای غول‌هایی مثل Oracle برسونه (و صدالبته با حمایت کاربرانِ متن‌باز) و همین چند ماه پیش، پیشنهاد خرید از طرف Sun رو قبول کرد. نتیجه: مثل بقیه‌ی محصولاتِ سان، امکان دانلودِ MySQL از شما گرفته شده.

سناریوی دوم: گوگل که معرف حضور همگی هست. گوگل با سرویس‌های متنوع خودش، نوع جدیدی از خدمات رو به کاربران اینترنت معرفی کرده و مهم‌ترین وجه تمایزش با بقیه سرویس‌دهنده‌های اینترنتی اینه که سعی میکنه خودش رو متمایز نشون می‌ده. گوگل از ما میخواد که شعارِ معروفش (شرور نباش: Don’t be evil) رو باور داشته باشیم و بهش کاملاً اعتماد کنیم. از سوی دیگه، گوگل با دیدن تجربه‌های موفقی مثل فایرفاکس، اعتقاد راسخ پیدا کرده که در رقابت فعلی، متن‌باز نهایتاً پیروز می‌شه و بنابراین سعی میکنه همون‌طور که فایرفاکس اعتماد جامعه‌ی متن‌باز رو کسب کرد و گروه بزرگی از برنامه‌نویسانِ داوطلب رو دور هم جمع کرد، خودش رو حامی متن‌باز نشون بده. گوگل در راستای اینکه ثابت کنه چقدر به آزادیِ نرم‌افزار و اطلاعات معتقده، در توافقاتِ خودش با دولت چین (+)، نتایج جستجوهای چین رو بصورت متفاوتی از بقیه‌ی کاربران دنیا نمایش میده و به‌این‌ترتیب نشون داد که برای اول ماندن، حتی به سانسور دولتی هم اعتقاد داره.

سناریوی سوم: ویکیپدیا، مروج سبک جدیدی از تولید اطلاعات بصورت جمعی‌ه. یکی از وبلاگ‌نویس‌ها اشاره خوبی کرده بود که ویکیپدیا بنوعی مفهوم متن‌باز رو وارد حوزه‌ی دایره‌المعارف کرد و حتی در حوزه‌های دیگه هم اون رو جا انداخت (پیشوند ویکی بیشتر از اینکه اشاره به پلتفرم نرم‌افزاریِ یه سایت داشته باشه، دربرگیرنده‌ی نوع نگاه حامیانِ اون سایت به تولیدِ اطلاعاته). بنیانگذار ویکیپدیا چندوقت پیش توی یه مصاحبه (+) اعلام کرد که حاضره سایتش توی چین بصورت کامل مسدود باشه، اما اطلاعاتِ سایتش رو به دلخواه دولتِ چین تغییر نده و زیربارِ سانسورِ دولتی نره.

سناریوی چهارم: گوگل بخش Code Search رو که برای جست‌وجو در میان کدهای متن‌باز بکار می‌ره، دوباره به روی کشورهایی مثل ایران بست.

…

همه‌ی مثال‌های بالا، باعث می‌شن تا من به متن‌باز فقط به شکل یه مدلِ تجاریِ موفق نگاه کنم و نه بیشتر. باور کنید متن‌باز واقعاً شاهکاره! می‌تونید براحتی و با کمک افراد داوطلب، نرم‌افزاری داشته باشید که به خوبیِ نرم‌افزارهای متن‌بسته (؟!) و حتی بهتر از اون‌ها عمل کنه. سرعت بروزرسانی‌های نرم‌افزارتون بشدت بالا می‌ره، کیفیتِ خدماتتون بهبود پیدا می‌کنه و … . می‌شه هزاران صفحه مطلب درباب مزایای متن‌باز نوشت و بازهم هیچ‌کدوم از این دلایل باعث نمیشن که من به متن‌باز به‌عنوان چیزی غیر از یه مدلِ تکنیکی-تجاریِ موفق در حوزه‌ی نرم‌افزار نگاه کنم.

من توانایی‌های متن‌باز رو درک می‌کنم اما بعنوان یه قبله‌ی آمال بهش نگاه نمی‌کنم و براش تقدس قائل نیستم. تاریخ نشون داده که مطمئناً انسانهایی پیدا می‌شن که از چنین مضامینی به بهترین شکلِ ممکن برای رسیدن به قدرت (و البته ثروت) استفاده کنن و حتی با سوءاستفاده از مفاهیمِ کاملاً انسانی، جنایت‌های فجیعی مرتکب بشن. در دنیای فعلی، جنایت دیگه کشتن آدم‌ها نیست، مسدود کردنِ دسترسیِ انسان‌ها به اطلاعات، اصلی‌ترین جنایتِ مدرن ازنظر من محسوب می‌شه.

بهمین دلیل گوگل، مایکروسافت، سان، IBM‌ و همه‌ی این غول‌ها برای من جایگاه یکسانی دارند، به هیچ‌کدوم بیشتر از بقیه اعتماد ندارم و درعین حال سعی می‌کنم خدماتِ نرم‌افزاریِ همشون رو بشناسم و ازشون به بهترین شکل ممکن در جایگاهِ شغلی‌ام استفاده کنم. درضمن اپن‌سورس‌ی هم که قرار باشه قوانین ایالات متحده یا هر جای دیگه‌ای روش اعمال بشه رو به‌هیچ‌عنوان قبول ندارم.

درعین‌حال من برای نرم‌افزارِ آزاد احترام قائلم و حتی شاید بشه گفت بعنوان قبله‌ی آمال بهش نگاه می‌کنم.

متن‌باز همون نرم‌افزار آزاد نیست، متن‌باز فقط یک مکانیزم موفق برای توسعه‌ی نرم‌افزاره، و البته برای شرکت‌های فعلی، اهرم قدرتمندی برای کنار زدن رقبای سنتی. درحالی‌که «آزادیِ نرم‌افزار» به آزادیِ انسان‌ها فکر می‌کنه و نه پول و قدرت.

در این‌که روزی حتی مایکروسافت هم به متن‌باز روی بیاره (که مقدماتش با انتشار کدهای دات‌نت آغاز شده) هیچ شکی نیست. اما چه کسی می‌دونه که نرم‌افزار آزاد (دقیقاً به همون معنایی که افرادی همچون استالمن بهش معتقدند) آیا واقعاً وجود خواهد داشت؟ اصلاً یه سوال اساسی: نرم‌افزار آزاد در چه دنیایی امکان بروز پیدا می‌کنه؟

یقیناً روزی میرسه که همه‌ی شرکت‌های نرم‌افزاری دنیا محصولاتِ خودشون رو با لیسانس متن‌باز ارائه کنند، اون زمان شاید فهمیدن اینکه چه کسی واقعاً به آزادیِ نرم‌افزار عقیده داره و چه کسی نداره، راحت‌تر از حالا باشه. فعلاً مجبوریم صبر کنیم و منتظر باشیم.

———–

اگر درجایی از نوشته احساس کردید که اشتباه می‌کنم، حتماً با من درمیان بذارید.

خالق بهترین لحظه‌های نوجوانیِ من درگذشت…

بعد از شنیدن خبر، رفتم دوباره سری به کتابهاش زدم؛ دوباره چندتا از داستان‌های کوتاهش رو خوندم؛ هیچ فکر نمی‌کردم که هنوز هم داستان‌هاش اینقدر برام تاثیرگذار باشه.

باید خواننده‌ی داستان‌های علمی‌تخیلی باشی تا عمیقاً تفاوت بین دنیای کلارک و بقیه‌ی نویسنده‌های این سبک رو احساس کنی. داستان‌های کلارک برخلاف داستان‌های آسیموف‌ه که عموماً برپایه‌ی یک دنیای منطقی بناشده‌اند. کافیه فقط نگاهی به داستان کوتاه «دیده‌بان» بندازید تا متوجه بشید منظورم چیه. آسیموف دنیاهای محتملِ آینده رو تصویر می‌کرد و کلارک دنیاهایی که شاید هیچ‌گاه نبوده‌اند و نخواهند بود، دنیاهایی که یقیناً غرق در حیرت و شگفتی‌تان خواهد کرد.

یادش گرامی باد.

از کلارک:

“Any sufficiently advanced technology is indistinguishable from magic.”

“Somewhere in me is a curiosity sensor. I want to know what’s over the next hill. You know, people can live longer without food than without information. Without information, you’d go crazy.”

هیچ کسی نمیتونه ادعا کنه که وب معنایی دقیقاً چگونه خواهد بود، اما همگی راجع به اینکه بدنبال چه چیزی هستند توافق دارند: دنیای وبی که توسط کامپیوتر قابل درک و تحلیل باشه و … (اگر نمی‌دونید  وب‌معنایی چیه، لینک‌های انتهای این پست رو بخونید.)

«چطور کامپیوتر می‌تونه محتوای یک سایت رو بصورت معنایی آنالیز کنه و حقایقی رو ازش کشف کنه؟» یا به بیان دیگه، پیاده‌سازی وب‌معنایی چگونه خواهد بود؟! یکی از جذاب‌ترین بخش‌های وب‌معنایی برای من، روش‌ اون برای افزودن «معنا» به وب‌ه؛ چرا که درواقع هسته‌ی اصلی رو شامل می‌شه.

بیایید بصورت خلاصه و بدور از دغدغه‌های تکنیکی، نیم‌نگاهی به جواب این سوال بیندازیم:

آنتولوژی، روشی برای توصیف موجودیت‌های یک حوزه:

فرض کنید که می‌خواهید در مورد موضوعی با کسی صحبت کنید. برای اینکه طرف مقابلتون حرفتون رو بدون ابهام متوجه بشه، احتیاجه که حوزه‌ی بحث کاملاً‌ مشخص باشه. واژه‌های مختلف در حوزه‌های گوناگون معانی متفاوتی دارند و حتی گاهی ممکنه باوجود مشخص بودن حوزه‌ی بحث، یک واژه‌ی خاص در ذهن افرادِ مختلف دارای تفاوت‌های جزیی باشه.

واضحه که تنها راه رهایی از چنین وضعیتی، یک فرهنگ واژگان مشترک بین افراده. آنتولوژی (ontology یا هستان‌شناسی) در وب‌معنایی دقیقاً چنین کاربردی داره. در هر آنتولوژی، تمام موجودیت‌های یک حوزه بصورت کامل و با ذکر تمام ویژگی‌ها، فهرست شده‌اند. مثلاً در مورد حوزه‌ی وبلاگ، چنین موجودیت‌هایی رو میتونیم شناسایی کنیم:

1- وبلاگ (نام +‌ آدرس)

2- نویسنده‌ (نام نویسنده + آدرس ایمیل)

3- پست (عنوان +‌ متن)

4- کامنت (مشخصات کامنت‌گذار + متن کامنت)

5- …

این فهرست رو می‌تونیم تا هرجایی که دلمون بخواد مفصل‌تر و دقیق‌تر کنیم، مثلاً ممکنه برای بعضی‌ها، سرویس‌دهنده‌ی یک وبلاگ (بلاگر، وردپرس، بلاگفا و …) جزو ویژگی‌های اصلی وبلاگ باشه و بنابراین باید جزو مورد 1 ذکر بشه.

بعد از اینکه موجودیت‌های حوزه رو شناسایی کردیم، باید ارتباطات بین اون‌ها رو هم بیان کنیم: مثلاً هر وبلاگ یک یا چند نویسنده داره، هر وبلاگ صفر یا بیشتر پست داره و … . در ضمن برای هر ارتباط هم یک اسم میذاریم و یک گراف تشکیل می‌دهیم بشکل زیر:

مرحله بعدی اینه که تمام اطلاعات فوق رو با یک فرمت خاص درون مستندات اینترنتی قرار بدیم و اطلاعات موجود در اون مستند رو به آنتولوژی اتصال بدیم.

OWL یا Web Ontology Language زبانیه که برای ارائه‌ی یک آنتولوژی استفاده می‌شه. OWL امکانات لازم برای توصیف یک حوزه‌ی دانش رو در اختیار قرار میده. فرمت ذخیره‌سازیِ OWL هم RDFه که شاید قبلاً کاربردش رو در فیدهای بعضی از وبلاگ‌ها دیده باشید.

چه نکته‌ی جالبی در مورد آنتولوژی‌های OWL‌ وجود داره؟

وظیفه‌ی وب‌معنایی دقیقاً از همینجا شروع میشه. نسخه‌ای از OWL وجود داره که به‌اصطلاح تصمیم‌پذیره (decidable) و درنتیجه می‌شه تمامی حقایقِ قابل استخراج از یک آنتولوژی رو توسط موتورهای استنتاج بیرون کشید و کشف کرد! مثلاً در گرافی که در بالا دیدیم، با وجودیکه من رابطه‌ی مستقیمی بین کامنت و وبلاگ برقرار نکردم، اما بسادگی هر موتور استنتاجی می‌تونه کشف کنه که هر کامنت متعلق به یک وبلاگه. نکته‌ی جالبتر اینکه همین موتور استنتاج می‌تونه در مراحل توسعه‌ی آنتولوژی بهتون کمک کنه که تناقضاتی که در ارتباطات میان موجودیت‌ها وجود داره رو پیدا کنید و آنتولوژیِ صحیح‌تری رو توسعه بدید.

در واقع اگر آنتولوژی‌ِ اولیه‌ی شما بدرستی موجودیت‌های پایه‌ای حوزه رو شامل باشه، استخراج دانشِ جدید از درونِ اون کار ساده‌ای خواهد بود. آنتولوژی و مکانیزم‌های استنتاج، زیربنای اصلی امکانات وب‌معنایی رو تشکیل می‌دهند.

به این زودی‌ها منتظر وب معنایی نباشید!

اجرایی شدن وب‌معنایی به زیرساخت‌هایی احتیاج داره که بعضی‌هاشون هنوز در مرحله‌ی تحقیق بسرمی‌برند و راه‌حلی که موردقبول اکثریت باشه براش وجود نداره. مثلاً وظیفه‌ی ساختن یک آنتولوژیِ واحد که شامل اکثر موجودیت‌های موردنیاز برای وب‌سایت‌ها باشه، بعهده‌ی چه سازمانیه؟ این مساله و بسیاری مسایل تکنیکی دیگه، باعث می‌شه تا به همین وب 2.0 بسنده کنیم و سعی کنیم از همین امکانات فعلیِ وب حداکثر استفاده رو ببریم

———

لینک‌هایی برای مطالعه‌ی بیشتر:

1- وب‌معنایی (فارسی، انگلیسی) [ویکیپدیا]

2- من برای وب رویایی دارم: وب معنایی (+) [آپدیت‌بلاگ]

3- وب 3‏ ، تغییر دوباره اینترنت (+) [یک‌پزشک]

4- وب‌معنایی (+)

5- Protege: ابزار توسعه‌ی آنتولوژی (+)

سندرم بچه‌ی زشت:

افرادی وجود دارند که نتیجه‌ی کارشون رو حتی از بچه‌شون هم بیشتر دوست دارند. کسی جرات داره بهشون بگه که بچه‌ات زشته ؟!

چه راه‌حلی وجود داره که بتونید یه جوری متقاعدش کنید که بچه‌اش زشته؟ ازش که انتظار ندارید بره بچه‌اش رو سربه‌نیست کنه؟ حالا گیریم که شما ازش این انتظار رو داشتید، اون اینکار رو می‌کنه؟

راستی،‌ تا کجا باید این «تلاش برای متقاعد کردن» رو ادامه داد؟

————————–

Design Patterns For .Net

پیش‌زمینه: آّشنایی با  الگوها در مهندسی نرم‌افزار (Patterns)

مقدمه:

ضدالگو؛ مفهوم نسبتاً جدیدیه که ادامه‌دهنده‌ی راهیه که با ارائه‌ی الگوها در نرم‌افزار آغاز شد. هدف، بررسی و شناخت مجموعه رفتارهایی است که بین پروژه‌های شکست‌خورده‌ی نرم‌افزاری، مشترک هستن.

ضدالگوها در واقع راه‌حل‌هایی هستند که ممکنه پروژه‌ی شما رو با شکست مواجه کنن! اون‌ها بیشتر از سودی که دارن، مشکلات جدیدتری رو به پروژه تزریق می‌کنن که گاهاً ممکنه ناپیدا هم باشه.

همونطوری که توی شکل دیده می‌شه، بخشی از راه‌حل‌هایی که ما در هر پروژه‌ی نرم‌افزاری بکار می‌گیریم راه‌حل‌هایی هستند که ما قبلاً هم ازشون استفاده کردیم. هیچ تا بحال از خودتون پرسیدید که الگویی که شما همواره در یک مساله‌ی خاص بکار می‌بندید آیا واقعاً کارآمده و یا اینکه چه تاثیری در پیشبرد پروژه داره؟ شناخت درست ضدالگوها، روش مناسبی رو برای جواب دادن به سوال فوق در اختیارمون قرار میده.

همانند الگوها، هر ضدالگو نام خاصی داره و از این طریق واژگان استانداردی در اختیار اعضای تیم قرار میده که بتونن از راه‌حل‌های با پتانسیلِ خطای زیاد، براحتی دوری کنن.

ضدالگوها در همه‌ی مراحل تولید نرم‌افزار حضور دارن! از ایجاد معماری سیستم گرفته تا تحلیل، طراحی و کدنویسی. هر فرد باید با توجه به نقشی که در پروژه داره، ضدالگوهای مرتبط با اون حوزه‌ی خاص رو شناسایی کنه و بهشون احاطه داشته باشه.

در اینمورد ویکیپدیا فهرست خوبی از ضدالگوها رو جمع‌آوری کرده. بعنوان یکی از مثال‌های خوب برای ضدالگو، Vendor lock-in رو می‌شه مثال زد (+ و +): متکی بودنِ بیش از حد پروژه به کامپوننت‌ها/محصولاتِ یه شرکت دیگر. و یا به Premature optimization (+) و Silver Bullet (+) اشاره کرد که هر دو از مثال‌های بارز ضدالگو هستند.

بحث ضدالگوها رو در آینده بیشتر بررسی خواهیم کرد.

منابع برای مطالعه‌ی بیشتر:

1- مقدمه‌ای بر ضدالگوها

2- ضدالگو در ویکیپدیا

3- AntiPatterns.com

4- ضدالگو

——

پ.ن: Anti-pattern= ضدالگو؛ پادالگو؛ آنتی‌الگو؛ ؟!! بنظرتون کدومش بهتره؟

یکی از دوستان خوبم برای تکمیل پروژه‌ی دکتری خود (با موضوع «تشخیص احساسات توسط گفتار و حرکات چهره») در حال ایجاد یه پایگاه داده‌‌ی صوتی-تصویری از احساسات انسان‌هاست: در این مرحله کلیپ‌هایی از احساسات افراد مانند غم، شادی، عصبانیت و … ضبط و به پایگاه داده اضافه می‌شه. بهمین‌منظور، وی به همکاری چند دانشجو و یا بازیگر تئاتر احتیاج داره تا کلیپ‌های موردنظر هر چه طبیعی‌تر اجرا بشن و کیفیت پایگاه‌داده‌ی نهایی بهتر بشه.

نکته‌ای که می‌خوام بهش اشاره کنم اینه که اگه این پایگاه‌داده با موفقیت ایجاد بشه، بسیاری از دانشجوهایی که در حوزه‌ی پردازش تصویر فعالیت می‌کنن هم براحتی می‌تونن ازش استفاده کنن (دوستانِ عزیزی که تحصیلات تکمیلی رو گذروندن، حتماً با مصیبتی به نام یافتن Data Set آشنا هستند!).

برای آگاهی از جزییات؛ این لینک‌ها رو ببینید: + و +

Some programmers add function by deleting code…

Beautiful Code, by Andy Oram, Greg Wilson

اول: چند روزی است که پیگیری وبلاگستان داره بدجوری بهم می‌چسبه، درست مثل این چایی داغ و خوش عطری که الان دارم توی این هوای سرد نوش جان (!) می‌کنم. بحث، بحث داغ ویندوز و لینوکسه؛ و البته تفاوتش با دفعاتِ قبلی اینه که تعصب در اظهارنظرها کمتر شده و به همون میزان پختگیِ مطالب بیشتر شده. باید نشست و دید (خوند) که این بحثِ مفید تا کجاها ادامه پیدا میکنه.

دوم: کی گفته که NET. و لینوکس با هم تفاهم ندارن؟ کی می‌گه نمیشه از نوشتن برنامه‌های #C توی لینوکس لذت برد؟ Mono قراره که همین‌کار رو انجام بده: ارائه‌ی یه نسخه‌ی کدباز از پلتفرمِ دات‌نت برای سیستم‌عامل‌های مختلف (ویندوز، لینوکس، سولاریس و …)

نتیجه‌اش هم این شده که شما خیلی راحت می‌تونید برنامه‌ای که با ویژوال استودیو و تحت ویندوز ایجاد کردید رو توی لینوکس هم اجرا کنید، بدون هیچ‌گونه تغییری. مثلاً من یه پروژه توی ویندوز درست کردم و فایل اجراییِ‌ اون رو تحت ویندوز و لینوکس اجرا کردم، نتیجه رو خودتون می‌تونید ببینید:

بنظر من که پیشرفت بزرگیه. Mono که اولین نسخه‌اش رو ارائه کرد (فکر کنم سال 2002 بود)، تقریباً 18 ماه از مایکروسافت عقب‌تر بود؛ نتیجه‌ی کار هم چندان دلچسب نبود و هنوز خیلی از ویژگی‌های دات‌نت رو نتونسته بودن پیاده‌سازی کنن. اما امروز Mono همگام با مایکروسافت جلو میاد و تقریباً میشه گفت که بطور کامل از NET 3.5. هم پشتیبانی می‌کنه!!!

راستی، قبل از اینکه با شوق و ذوق برنامه‌تون رو ببرید توی لینوکس و یهو ببینید که اجرا نمی‌شه و سرخورده بشید، برید به اینجا و MoMA رو دانلود کنید (این ابزار برنامه‌تون رو بررسی میکنه و فهرستی از متدهای شما که مثلاً از Windows-API استفاده کردن و Mono نمی‌تونه اون‌ها رو اجرا کنه، بهتون نشون میده). خود Mono رو هم می‌تونید از اینجا دانلود کنید.

(شنیدم که یک نفر جاوا-مسلک همین الان زیرلب گفت: “تازه رسیدید اون‌جایی که ما 10 سالِ پیش بودیم”! جاوایی‌ها فعلاً می‌تونن تیکه‌ بندازن، من اصلاً حسِ جواب دادن ندارم!)

راستی،‌ کسی حواسش هست که WLW (لایو رایتر) عزیز رو با دات‌نت نوشتند؟‌! قبلاً وسوسه‌ی داشتنِ WLW تحت لینوکس به سراغتون نیومده؟ اما زیاد هم ذوق‌زده نشید: نسخه‌ی فعلی WLW رو نمیتونید تحت لینوکس اجرا کنید (به‌خاطر وابستگیِ بعضی قسمت‌هاش به ویندوز)، اما حین بررسیِ کدهای WLW متوجه شدم که سازندگانش قصد دارند اون رو بتدریج با Mono هماهنگ کنن، اما فکر نکنم این اتفاق به این زودی‌ها بیافته. مطمئناً ارائه‌ی یه نسخه‌ی WLW که باMono هم سازگار باشه، خیلی از ما رو خوشحال خواهد کرد.

——————

پ.ن:

جاوا-مسلک (Java-Maslak): کسی‌که راه و روش جاوایی را انتخاب کرده، پیروِ فرقه‌ی جاوا، سان‌پرست، کسی‌که به جاوا قسم می‌خورد. ر.ک: بیماری جاوازدگیِ مزمن و نحوه‌ی درمان.

چندماه قبل، قصد داشتم لیستی از وبلاگ‌هایی که در زمینه‌ی موردعلاقه‌ام (نرم‌افزار) مطلب می‌نویسن رو پیدا کنم. اعتقاد داشتم (و دارم) یکی از راه‌هایی که می‌تونیم وبلاگ‌نویسیِ تخصصی رو یه مرحله از چیزی که هست جلوتر ببریم، تلاش برای از بین‌بردنِ جزیره‌های وبلاگی، و تبدیلشون به اجتماع‌های وبلاگی (community) است. دوستانی که وردپرسی هستند این رو بوضوح می‌بینن که مکانیزم‌های وردپرس برای این‌که تعاملات اجتماعی وبلاگ‌نویسان رو در بالاترین حد ممکن خودش نگه داره، چه تاثیر بسزایی در محله‌وردپرس داشته.

در وردپرس من می‌تونم خیلی راحت دنبال پست‌هایی بگردم که تگ‌هایی مثل مهندسی نرم‌افزار یا برنامه‌نویسی و … دارن و سریعاً وبلاگ‌هایی رو پیدا کنم که در زمینه‌ی مورد علاقه‌ی من می‌نویسن و به این ترتیب با اون‌ها ارتباط برقرار کنم. اما اگر بخوام محدوده‌ی جستجو رو وسیع‌تر کنم، تنها راهِ ممکن گوگله. چرا که احتمالاً از طریق تکنوراتی یا امثالهم به نتیجه‌ای نمیرسم (امتحان کنید!). راه‌حل گوگل هم شاید چندان عاقلانه نباشه؛ چرا که بسیار وقت‌گیر و خسته‌کننده ‌است. راه‌حل چیه؟

ایده‌ای که سینا توی کامنت‌های پست قبلی داده بود، استفاده از سایتهایی مثل بالاترین‌ه. نکته‌ی جالب اینه که همچین سایتی قبلاً وجود داشته و تقریباً هم همچین رویکردی رو دنبال می‌کنه: مهندس.

مهندس تا حدودی شبیه به بالاترینه، اما با مکانیزم‌های ساده‌تر. اولاً این رو بگم که من بالاترین رو برای کاربردی که توی این پست و پست قبلی مطرح شد، مناسب نمی‌دونم. اگه بخوام حسم رو درست توصیف کنم، باید بگم که فعالیت‌های توی بالاترین رو شبیه به حزب‌های سیاسی می‌دونم و مهندس رو شبیه به مجامع علمی! اساساً جنس این دو از هم متفاوته و ترجیح میدم که اصلاً سعی نکنن کاربردهاشون ترکیب بشه!

اما مهندس تازه هنوز اول راهه و ممکنه برخی امکانات رو کم داشته باشه. اما در هر حال، حمایت همه‌ی کسانی رو لازم داره که فلسفه‌ی وجودیِ این سایت رو درک می‌کنن و می‌تونن برای پیشرفتش تلاش کنن.

من همینجا به مدیران مهندس تبریک میگم بابت تلاش‌هاشون، و همچنین آمادگی خودم رو برای پیشبرد هدفهای این سایت اعلام میکنم. عضویت در سایت و قرار دادن لوگو در سایدربار وبلاگم، اولین مرحله است.

از شما هم دعوت می‌کنم که به مهندس بپیوندید …

»» دقت: مخاطبان احتمالی این نوشته، وبلاگ‌نویسانی هستند که در یک حوزه‌ی تخصصی مطلب می‌نویسند.

معمولاً کلیشه‌های رایج در مورد وبلاگ‌نویسی، خواسته یا ناخواسته، مواردی رو مطرح می‌کنن که هدفِ اصلی‌شون دستیابی به تعداد «خواننده»ی بیشتره. راجع به این‌که «خواننده» یکی از ارکانِ اصلی وبلاگ‌نویسی‌ست، هیچ شکی نداریم. به قول اون دوستِ‌ بزرگوار؛ اگه قرار بود کسی مطالبمون رو نخونه، خوب می‌رفتیم توی یه فایل ورد یا یه دفترچه‌ی خاطرات می‌نوشتیمش، خیالمون هم راحت می‌شد! (توجه دارید که؛ عرض کردم «خواننده»، و نه «بازدیدکننده»)

بعلاوه، ‌توصیه‌هایی نیز وجود داره که وبلاگ‌نویسان رو تشویق می‌کنه به تخصصی‌ننوشتن؛ عموماً با این استدلال که شما ممکنه خواننده‌های بالقوه‌ی زیادی رو از دست بدید. بذارید اینطور بگم که جوّ فعلی،‌ گرایش به «اعداد و ارقام» داره و به میزان زیادی روی خیلی از ما تاثیرگذار هم بوده:

1- اولین نتیجه‌ی چنین جوی، مشاهده‌ی تعداد زیادی از وبلاگ‌هایی است که «عناوین تخصصی» رو یدک می‌کشن،‌ اما نویسنده‌ی اون‌ها پس از نوشتنِ تنها چند پستِ تخصصی، تغییر رویه می‌ده و تحت یکی از کلیشه‌های رایج شروع به نوشتنِ مطلب می‌کنه. این که هر وبلاگِ‌ تخصصی تا چند وقت می‌تونه به مفهوم واقعی تخصصی بمونه، بسته به میزان مقاومت نویسنده‌اش دربرابر جو رایج وبلاگستان داره. اتفاق دیگه‌ای که ممکنه برای این وبلاگ‌ها بیافته، انصراف نویسنده از ادامه‌ی حیاتِ‌ وبلاگه، که نمونه‌های اون رو هم قبلاً دیدیم و در آینده بازهم خواهیم دید.

2- چه ایرادی داره که هر از چندگاهی وبلاگ‌نویسان آی‌تی مطالبی رو منتشر کنن که مخاطبش عام نیست، بلکه افرادی مثل خودشونه؛ افرادی که تخصصشون آی‌تی هست. اتفاقی که میافته اینه که کامنت‌های اون پست تخصصی‌تر می‌شه و از تعریف و تشکراتِ عادی، تبدیل می‌شه به جایی برای بحث و تبادل‌نظرِ واقعی میان اهالیِ اون رشته؛ که اولین و مهم‌ترین نتیجه‌اش هم دقیقاً همینه: منتفع شدن هر دو طرف از اون مطلب.

آی‌تی رو از این جهت مثال زدم که احساس می‌کنم نویسندگانش بیشتر در معرض چنین جوی هستن و این الزامِ نامحسوس براشون وجود داره که حتماً باید مطلبشون به درد همه بخوره و هر کسی با هر سطحی از اطلاعات بتونه از اون سر دربیاره. اما بنظرم کسی که مثلاً در مورد اقتصاد (یا هر رشته‌ی دیگه‌ای) می‌نویسه، کمتر این دغدغه براش وجود داره.

یه چیز دیگه: تا حالا هیچ دقت کردید که از دیدن کامنت‌هایی که واقعاً به مطلبتون مرتبط میشن چقدر هیجان‌زده می‌شید؟؟!!

3- برای برخی افراد این نگرانی وجود داره که شاید با نوشتن چندین پستِ تخصصی، خوانندگان عادی رو از دست بدهند. ممکنه خواننده‌ها بتصور این‌که دیگه مطالب این وبلاگ به دردشون نمی‌خوره، دیگه سراغش نیان. بنظرم یه راه‌حلِ خام می‌تونه این باشه که در ابتدای پست، بنوعی مخاطب رو آگاه کنیم از نوعِ نوشته، مثلاً بنویسیم:

پیش‌فرض: موضوع 1، موضوع 2، …

و یا هر روش دیگه‌ای که به مخاطبِ‌ عادی کمک کنه که بدون هدردادنِ‌ وقت، سریعاً تصمیم بگیره که “آیا شروع به خوندن کنم یا نه؟”

——–

4- ایرادی که به وبلاگ‌های تخصصی گرفته می‌شه، اینه که اگر کسی توی اینترنت دنبال مطلبی بگرده، مطمئناً به زبان انگلیسی جستجو می‌کنه و ترجیح میده به همون زبان هم مطلبش رو مطالعه کنه. حقیقت اینه که این امر تاحدودی صحت داره: ما ایرانی‌ها در گذشته برای تولید محتوا کم‌کاری کردیم و زبان فارسی توی اینترنت یه زبان غنی محسوب نمیشه. اما نکته‌ی امیدوار کننده، تلاش‌های فردی و گروهیِ افرادیه که خیلی از اون‌ها رو همین وبلاگ‌نویسان تشکیل می‌دن، مثل همین پروژه‌ی ویکیپدیای فارسی.

یه نکته‌ی دیگه که منو بشدت امیدوار می‌کنه، دیدن کلیدواژه‌های جست‌وجوی گوگل‌ه که در داشبوردِ وردپرس می‌بینم: برخی از این کلیدواژه‌ها ثابت‌کننده‌ی این هستن که حتی افرادِ متخصص هم ممکنه به زبان فارسی جست‌وجو کنن! اما چیزی که منو ناراحت می‌کنه اینه که چرا من مطلبی درخورِ اون فردِ جست‌وجوگر نداشته‌ام. گاهی اوقات تصور می‌کنم که من با گمراه کردن موتورگوگل در مورد آن کلیدواژه‌ها، ممکنه یه نفر رو از این قضیه که می‌شه به زبان فارسی هم جست‌وجو کرد و نتیجه گرفت، ناامید کرده باشم.

نظر اساتیدِ فن دوستان در این‌مورد چیه؟

در دنیای کامپیوتر، اگه کسی احتیاج داشته باشه که یه بخشی از عملیات سیستم سریعتر و کارآتر انجام بشه، کل عمیلاتِ اون بخش رو تبدیل می‌کنه به یه سخت‌افزار یا دستگاه‌جانبیِ مجزا (Peripheral device). (مثل همین کارت گرافیکِ خودمون که خیلی قبل‌ها وجود خارجی نداشته)، بعد اون سخت‌افزار بتدریج کامل و کامل‌تر می‌شه و پردازنده‌اش قوی‌تر و سریع‌تر می‌شه. این‌وسط یهو یه نفر تصادفاً‌ متوجه (!) می‌شه که تازگیا CPUها به اندازه کافی قوی شدن و ضمناً؛ داشتن دو تا پردازنده توی سیستم خیلی هم جالب نیست. درنتیجه بقیه رو متقاعد می‌کنه که اون سخت‌افزار رو کلاً بی‌خیال بشن و عملیات رو دوباره با CPU اصلی انجام میدن.

اون‌طرفِ دنیا، دوباره یه نفر پیدا می‌شه که احتیاج داره همون بخش از سیستم سریعتر و کارآتر عمل کنه و …

—————-

متن بالا، ترجمه آزادی بود از دیکشنری FOLDOC: